คู่มือวัคซีนจำเป็นสำหรับเด็กแรกเกิดถึง 5 ขวบ อัปเดตล่าสุดฉีดตัวไหนภูมิคุ้มกันดีที่สุด

ทำไมต้องวัคซีนและการสร้างภูมิคุ้มกันในเด็กเล็ก

ระบบภูมิคุ้มกันของเด็กแรกเกิดจนถึงอายุ 5 ขวบยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการติดเชื้อโรคระบาดต่างๆ ที่รุนแรง วัคซีนจำเป็นสำหรับเด็กแรกเกิดถึง 5 จึงเป็นเกราะป้องกันชีวิตด่านแรกที่สำคัญที่สุดในการกระตุ้นให้ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันจำเพาะต่อโรคอันตราย ลดอัตราการป่วยรุนแรง และการเสียชีวิตได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดตามมาตรฐานกระทรวงสาธารณสุขและสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย

ประเภทของวัคซีนและกลไกการทำงานในร่างกาย

วัคซีนประกอบด้วยเชื้อโรคที่ตายแล้ว เชื้อที่อ่อนฤทธิ์ลง หรือส่วนประกอบเฉพาะของเชื้อโรค เมื่อฉีดเข้าสู่ร่างกาย ระบบภูมิคุ้มกันจะจดจำและสร้างแอนติบอดีขึ้นมาต่อสู้ โดยไม่ทำให้เกิดโรคจริง เมื่อเด็กได้รับเชื้อโรคตามธรรมชาติในอนาคต ร่างกายจะสามารถกำจัดเชื้อได้อย่างรวดเร็วและปลอดภัย

ตารางวัคซีนพื้นฐานและวัคซีนเสริมตามช่วงอายุ

การได้รับวัคซีนตามกำหนดเวลาเป็นสิ่งสำคัญมากเพื่อให้ระดับภูมิคุ้มกันคงที่และปกป้องเด็กได้อย่างต่อเนื่องตลอดช่วงปฐมวัย

วัคซีนช่วงแรกเกิดถึง 6 เดือน

• วัคซีนบีซีจี (BCG Vaccine) ป้องกันวัณโรค ฉีดตั้งแต่แรกเกิด
• วัคซีนตับอักเสบบี (Hepatitis B Vaccine) เข็มแรกหลังคลอด
• วัคซีนคอตีบ ไอกรน บาดยักษ์ โปลิโอ และฮิบ (DTaP-IPV-Hib) เริ่มฉีดได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือน
• วัคซีนโรตา (Rotavirus Vaccine) ชนิดหยอด ป้องกันท้องร่วงรุนแรงในเด็กเล็ก
• วัคซีนนิวโมคอกคัส (Pneumococcal Conjugate Vaccine - PCV) ป้องกันปอดอักเสบและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ

วัคซีนช่วง 9 เดือนถึง 5 ขวบ

• วัคซีนป้องกันโรคหัด คางทูม หัดเยอรมัน (MMR Vaccine) เข็มแรกตอนอายุ 9 ถึง 12 เดือน
• วัคซีนไข้สุุกใส (Varicella Vaccine) เริ่มฉีดได้ตั้งแต่อายุ 1 ปีขึ้นไป
• วัคซีนไข้หวัดใหญ่ (Influenza Vaccine) ฉีดกระตุ้นปีละ 1 ครั้งต่อเนื่องในเด็กอายุ 6 เดือนถึง 5 ขวบ
• วัคซีนไข้สมองอักเสบเจอี (Japanese Encephalitis Vaccine) ตามรอบกระทรวงสาธารณสุข

อาการข้างเคียงที่อาจเกิดขึ้นหลังการรับวัคซีนและการดูแลเบื้องต้น

หลังการฉีดวัคซีนเด็กอาจมีอาการข้างเคียงเล็กน้อยซึ่งเป็นกระบวนการปกติของการสร้างภูมิคุ้มกัน เช่น มีไข้ต่ำ งอแง ปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด ซึ่งมักหายได้เองภายใน 2 ถึง 3 วัน

สัญญาณอันตรายหลังฉีดวัคซีนที่ต้องพามาพบแพทย์ทันที

แม้ผลข้างเคียงรุนแรงจากวัคซีนจะพบน้อยมาก แต่คุณพ่อคุณแม่ควรสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดและรีบพาบุตรหลานมาโรงพยาบาลทันทีหากพบอาการดังต่อไปนี้

• มีไข้สูงเกิน 39 อาศัยเซลเซียส หรือไข้ไม่ลดลงหลังทานยา
• ร้องกวนนานผิดปกติ ร้องแหลมสูงต่อเนื่อง หรือซึมมากปลุกไม่ตื่น
• มีผื่นลมพิษขึ้นทั่วตัว หายใจมีเสียงหวีด หายใจหอบเหนื่อย หรือริมฝีปากเขียวคล้ำ
• มีอาการชักเกร็ง หรือหมดสติ

การเตรียมตัวและการปฏิบัติตัวก่อนและหลังรับวัคซีน

เพื่อให้กระบวนการรับวัคซีนเป็นไปอย่างราบรื่นและมีประสิทธิภาพสูงสุด ผู้ปกครองควรเตรียมความพร้อมดังนี้

• ตรวจสอบสมุดบันทึกสุขภาพเด็กและประวัติการแพ้ยาทครั้งก่อนฉีด
• แจ้งแพทย์หรือพยาบาลหากเด็กมีอาการป่วยเฉียบพลัน มีไข้สูง หรือมีประวัติแพ้วัคซีนรุนแรงในอดีต
• แต่งกายด้วยเสื้อผ้าที่สวมใส่ง่าย สะดวกในการฉีดบริเวณต้นขาหรือต้นแขน
• เตรียมของเล่นชิ้นโปรดเพื่อช่วยเบี่ยงเบนความสนใจและปลอบประโลมเด็กหลังฉีด

กล่องสรุปคำแนะนำสำหรับพ่อแม่ผู้ดูแล

สรุปแนวทางปฏิบัติเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันที่ดีที่สุดให้ลูกน้อย:

• พาบุตรหลานมารับวัคซีนตามนัดหมายของแพทย์อย่างเคร่งครัดและตรงเวลา
• จดบันทึกอาการข้างเคียงและปรึกษาแพทย์หากพบความผิดปกติ
• เสริมสร้างภูมิต้านทานร่างกายด้วยโภชนาการที่ครบถ้วน การนอนหลับพักผ่อนที่เพียงพอ และรักษาสุขอนามัยส่วนบุคคล